1.         ALGEMEEN GEDEELTE:

 

1.1       Het Buitengewoon Onderwijs.

 

Zoals de naam al doet vermoeden, is buitengewoon onderwijs dát onderwijs, dat niet wordt gegeven volgens de algemene normen van gewoon onderwijs.

De oorzaak van dit onderwijs is het kind, dat (eenmaal leerplichtig) door bepaalde omstandigheden niet in staat is gewoon (lager) onderwijs te volgen.
Daar de omstandigheden zeer verscheiden kunnen zijn, ligt ook voor de hand, dat er verschillende soorten buitengewoon onderwijs zijn.

In zekere zin zouden we dus in plaats van buitengewoon onderwijs ook kunnen spreken van aangepast onderwijs.

 

1.1.1.   De wettelijke basis.

 

Eerst in 1920 kreeg het buitengewoon onderwijs een wettelijke basis en werd het officiëel erkend. Voordien was men nog niet zozeer de mening toegedaan, dat ook het gehandicapte kind recht had op doelmatig onderwijs.

De Lager-Onderwijswet van 1920 bepaalde:

“Het buitengewoon lager onderwijs wordt gegeven in scholen, bestemd voor kinderen, die wegens ziels- of lichaamsgebreken of uit maatschappelijke oorzaak niet in staat zijn geregeld en met vrucht het gewone onderwijs te volgen, of wier gedrag het noodzakelijk maakt hen buitengewoon onderwijs te geven.”

Uit deze omschrijving blijkt, dat het buitengewoon onderwijs niet alleen bestemd is voor zwakzinnigen alleen.
Deze groep is echter wel het grootst: 60 %.

De uitwerking van deze LO-wet werd in 1949 in een Koninklijk Besluit vastgesteld.

In dit KB werd tevens de verschillende soorten scholen voor BO opgesomd, te weten: Scholen voor zwakzinnigen, doofstommen, slechthorenden, blinden & slechtzienden, lichamelijke gebrekkigen, tbc-patiënten, epileptici, ziekelijke kinderen, zéér moeilijk opvoedbare kinderen, regerings of voogdijpupillen, kinderen in pedologische instituten, kinderen met leer- en opvoedingsmoeilijkheden, schippers- & woonwagenkinderen.

 

Daar het BO een geheel eigen structuur heeft, kan men zich wel denken, dat er een streven is naar een eigen wet, ondanks het feit, dat een KB gemakkelijker voor herziening vatbaar is, dan een wet.

In 1953 kreeg de Commissie van Houts-Wesselings de opdracht namens het Ministerie van Onderwijs een speciale wet op het BO te ontwerpen. Na jaren van onderzoek bracht deze commissie in 1962 rapport uit.
Het was echter een sterk idealistisch rapport, niet geheel volgens “de normen” opgesteld. Zodoende zal er in het lopende jaar geen nieuwe wet, maar een nieuw KB afkomen. Officieel weet men nog niet wat hierin zal komen te staan, maar het schijnt zeker, dat er grote gedeelten uit bovengenoemd rapport in zijn overgenomen.

Waarschijnlijk komen o.a. de volgende punten ter sprake:

 

Komt het KB tijdig af, dan zullen wij er nog nader op ingaan.

 

1.1.2.   De eigen aard van het BO

 

Leerlingen van het Buitengewoon Onderwijs mogen niet gezien worden als een mindere uitvoering van de "normale mens". Zij zijn geen minusvariant, maar mensen met een andere persoonlijkheids-structuur. Dit geldt niet alleen voor zwakzinnigen, maar ook voor doven, blinden en andere gehandicapten.

Om nu toch te komen tot het doel van het BO zoals dit door Van Liefland gesteld is: "Komen tot een optimale verwezenlijking van hun eigen andere mens zijn", is het duidelijk, dat dit een andere didactische aanpak vereist.
Hierdoor heeft het B.O. een eigen aard, die tot uiting komt door:

1. De toepassing van andere onderwijsmethoden.

2. De specifieke pedagogische doelstelling van de school.

 

Zoals gezegd, is dit kenmerkend voor het gehele BO.
Iedere school dient dan ook van beide bovenstaande punten uit te gaan.

 

1.2       Opvoeding Van & Onderwijs Aan Debielen.

 

1.2.1    Het debiele kind.
Er zijn uiteraard vele definities te vinden. Enkele hiervan luiden als volgt:

 

De debiliteit als debilitas mentis is een geestelijke defecttoestand, aangeboren of vroeg in de jeugd verworven, gepaard gaande met een gehele stoornis van de persoonlijkheidsontwikkeling.')

 

Zwakzinnig is iemand, die niet of slechts in bijzonder gunstige omstandigheden in staat is, zich zelfstandig in de maatschappij te handhaven, op grond van onvoldoende verstandelijke vermogens, ten gevolge van een aangeboren of vroeg in de jeugd verworven defect in het hersenweefsel. ")

                                  

Met zwakzinnigheid bedoelen wij een syndroom, waarbij de persoonlijkheid diverse tekorten en afwijkingen vertoont, waarvan de intellectuele de meest opvallende en de meest kenmerkende zijn, op grond waarvan de gehele persoonlijkheidsvorming minder gaaf is en ten gevolge waarvan de mogelijkheid tot zelfhandhaving duidelijk minder zijn.''')

Met syndroom wordt hier bedoeld een complex van verschijnselen op grond van de meest uiteenlopende zaken.

 

' ) Definitie uit de Katholieke encyclopedie voor opvoeding & onderwijs.

'' ) Definitie van Herderschee uit "Leerboek ener opvoedkunde" (Gielen & Stresser).

''') Definitie van Dr. P. v.d. Broek uit  "De schoolpsycholoog".

 

Hoewel deze definities vanuit een ander standpunt gegeven zijn, kunnen wij toch enige punten van overeenkomst aanwijzen:

- een bepaalde geestelijke defecttoestand.

- aangeboren of vroeg verworven.

- er ontstaat een andere persoonlijkheidsstructuur.

- minder mogelijkheid tot zelfhandhaving.

 

Professor Perquin heeft tijdens een van zijn colleges eens gezegd:
”De debiel is iemand, die leeft in het heden, die geen verleden en geen toekomst heeft.”

(Deze uitspraak wordt ook wel toegewezen aan Broers, inspecteur van het BO)

Hiervan uitgaande, komen we tot de volgende conclusie:

Hoe meer iemand in het heden leeft, hoe zwakzinniger hij is.
Van een volslagen idioot zegt men wel, dat hij van minuut tot minuut leeft.

 

Iemand is verstandig, als hij op de prikkels die van buiten op hem afkomen juist weet wat te antwoorden en als hij eenmaal opgedane ervaringen ook in de toekomst kan projecteren.
Dit nu kan de debiel niet volledig waarmaken.

Hij heeft weinig of geen houvast aan het verleden om zich de toekomst voor te kunnen stellen. Ook realiseert hij zich niet of bijna niet, dat nu gestelde daden in de toekomst gevolgen kunnen hebben.

Hij is sterk aan tijd, plaats en ruimte gebonden.

Zijn waarneming is bovendien zeer fluctuerend, zodat een geconcentreerde aandacht van hem niet verwacht kan worden.

Hierbij komt dan ook nog, dat debielen een klein & zeer beperkt denkraam hebben.

Daarin draait alles om het kind zelf. Het is sterk egocentrisch ingesteld.

Het "ikke & hij" speelt bij hen een grote rol.

Het milieu hangt hier echter nauw mee samen zoals we nog zullen zien.

Kort samengevat kunnen we dus zeggen, dat de debiel in een andere wereld leeft dan die van de "normale" mens.

Zijn ervaringen, belevingen, zijn hele wezen zijn anders.
Dit, om zijn eigen, andere persoonlijkheidsstructuur te benadrukken.

 

De grootste factor om te bepalen of een persoon al of niet debiel is, is het IQ van de betreffende persoon. Als boven- & ondergrens neemt men een IQ van 80 respectievelijk 60. De termen diep-debiel en rand-debiel spreken hier voor zich.

Er zijn echter vele grensgevallen. Zo ziet men bijvoorbeeld kinderen met een IQ van 86 op een school voor debielen, omdat het kind zich manifesteert en functioneert op debiel niveau.

Het verschil tussen diep-debielen en imbecielen, tussen rand-debielen en zwakbegaafden is vaak zeer moeilijk, zo niet onmogelijk uit te maken.

 

In dit licht bezien, kunnen we de Heer O. Hettinga begrijpen als hij zegt:
"Wat de debiel is? Vroeger zou ik het je precies hebben kunnen zeggen, nu zou ik het niet kunnen!"

 

1.2.2    Meer belangstelling voor het zwakzinnige kind.

 

Het is bekend, dat het zwakzinnige kind, het gehandicapte kind überhaupt, vroeger nogal eens een zeer betreurenswaardige plaats kreeg in de maatschappij.
Tegenwoordig is dit gelukkig veranderd. Hiervoor zijn de volgende oorzaken aan te wijzen:

  1. De leerplichtwet, "Het probleem stelt zich".
  2. Humanitaire overwegingen: Ieder mens heeft recht op een plaats in de maatschappij.
  3. De ontwikkeling van psychologie en pedagogie. Hiermee hangt nauw samen:
  4. Een betere diagnostiek.

 

ad 1: Ook voor de invoering van de leerplichtwet waren er scholen voor de verschillende soorten andere kinderen. Het grootste gedeelte van deze kinderen bezocht die scholen echter niet om diverse redenen. (Men denke aan de geldkwestie, oudertrots en milieu).

Door invoering van de leerplichtwet nu, moest ieder kind naar school op een enkele uitzondering na. Hierdoor kwam er aan het licht, dat er vele zwakzinnigen waren. Daar dezen op de normale school een belemmering vormden voor de andere leerlingen, kwam men tot de  oprichting van beduidend meer blo-scholen dan voorheen.

Dat door de invoering van de leerplicht het probleem van de zwakzinnigen aan de orde kwam, blijkt onder meer uit het KB dat reeds besproken is en dat het BLO de hand boven het hoofd houdt. Ook zien we in deze jaren een sterke stijging van het zwakzinnigencijfer.
Waren er in 1900 slechts 100 geregistreerd, in 1920 zijn het er 3000.

 

ad 2: De gedachte, dat elk mens, en zeker de geestelijk of lichamelijk onvolwaardige recht heeft op bijstand, begon ook steeds meer veld te winnen. Lange tijd werden deze mensen buiten de maatschappij gesloten.

In de achtergebleven gebieden, waar ze niet opvielen, werden ze wel in het arbeidsproces opgenomen, maar waren het altijd de minste baantjes die hen ten deel vielen.

Het beeld van de dorpsidioot is ons uit de oudere boeken nog wel bekend.

Naderhand ging men gelukkig inzien, dat er ook voor deze mensen gezorgd moest worden. In het begin was dit louter lichamelijk. Later strekte dit zich ook uit op geestelijk gebied en het is deze gedachte, die de grotere belangstelling gewekt heeft.

 

ad 3: Was men vroeger op vage aanduidingen en weinig doeltreffende werkwijzen aangezien, thans zien we door de ontwikkeling van de geestes- en de medische wetenschappen, dat hierin een sterke verbetering is opgetreden. Hierdoor werd men in staat gesteld, de problemen op dit gebied beter te benaderen en een meer aangepaste oplossing hiervoor te vinden.

 

1.2.3    Oorzaken van debiliteit:

 

Evenals bij epilepsie, kunnen we twee soorten debiliteit onderscheiden:

  1. erfelijke debiliteit
  2. verworven debiliteit.

 

ad 1: Bij het doorbladeren van de anamneserapporten valt het herhaaldelijk op, dat er in de familie van het kind ook debiliteit optreedt.

Of we in al deze gevallen van erfelijke debiliteit mogen spreken. betwijfelen we, daar het zeer goed mogelijk is, dat een dergelijke familie leeft in een sfeer waaruit zwakzinnigheid kan ontstaan.

Dit neemt echter de erfelijkheid niet weg. Evenals bij mongolisme, waar de aanleg ligt bij het aantal chromosomen, kan er ook bij debiliteit sprake zijn van erfelijkheid. hoewel men daar de erfelijkheidsfactoren nog niet ontdekt heeft.

 

ad 2: De verworven debiliteit is een zeer moeilijke en tere kwestie.
In sommige gevallen had het namelijk niet hoeven gebeuren. Het behoeft geen betoog, dat dit tot ernstige gewetenswroegingen kan leiden.

In tegenstelling tot de vorige oorzaak, kunnen we er hier nader op ingaan. De verworven debiliteit kan ontstaan door:

Kiembesmetting (dit kán ontstaan door bijvoorbeeld alcoholisme), een ongeval voor de geboorte (pre-nataal) of postnataal, door een hele snelle bevalling of een verkeerd opvoedingsmilieu.

 

In bijna alle gevallen komt het tot een hersenbeschadiging, wat resulteert in debiliteit. 

Zoals reeds gezegd, kunnen punt 1 en 2 nog al eens samengaan.